Kako su čuveni muzičari nekada svirali na litijama u Šumadiji!

Fotografije koje nam je poslao Dejan Mihajlović ponajbolje objašnjavaju floskulu – „da slika govori više od reči“. Na njoj su legendarni kragujevački muzičari posle svetkovine u selu Gornje Komarice kod Kragujevca.

U knjizi Običaji kod Srba, „Seoska slava“  kaže se da srpska sela imaju svoje slave -crkvenu slavu, litije, zavetinu. Najrasprostranjenija i najznačajnija je nekada bila zavetina. Sama reč „zavetina“ navodi na pomisao da je praznik nastao u vezi sa nekim zavetom. Suočeni sa nekom katastrofom ili nesrećom koja je zadesila selo (epidemija ljudi ili stoke, grad, poplava) seljaci su se obraćali nekom svecu za pomoć zavetujući  mu se da će praznovati njegov dan ako usliši njihove molitve i to su činili svake godine.

Za seljake je to bio i značajan društveni dogadjaj. Svečari su toga dana kada je vladalo veselo i svečano raspoloženje, primali mnogobrojne goste, a celo selo je  bilo domaćin. Na saboru ili vašaru je svirala muzika, igralo se u kolu a mladi su se upoznavali i zaljubljivali. Religijska sadržina zavetine se sastoji u kolektivnoj molitvi koja se najčešće održava noć u oči praznika kada se seljaci okupljaju oko svetog seoskog drveta(zapisa) ili  kod crkve. Domaćin slave ili sveštenik zapali sveću, uzme kadionicu sa tamjanom i okadi sve učesnike obreda koji mole Boga da im podari blagostanje u narednoj godini (bogatu letinu,plodnost stoke, dobro zdravlje).

Potom je sledila Litija  ili svečana povorka vernika. Tada bi se formirala povorka (uglavnom od muškaraca) po utvrdjenom redosledu, koji nije svuda isti. Krstonošama su podeljeni krstovi, ikone,crkveni barjaci i pošto bi tri puta obišli oko glavnog zapisa ili crkve,učesnici liturgije bi krenuli u obilazak seoskog atara. Idući kroz polja, pevali su i molili Boga da im podari dovoljno kiše za rast useva.

-Kada su seoske litije postoji jedan kolačar koji organizuje proslavu. Litije se uz muziku kreću selom i obilaze te čuvene zapise ili osveštana stabla obično hrasta koja su ogromna. Na njima je urezan krst. Tu se nazdravi i svira. U nekim selima ima i viš  zapisa. Znam da su se tako litije obeležavale u Maršiću, Bukorovcu, Gornjim Komaricama.. Na kraju proslave i fešte kolačar koji je bio organizator predaje za sledeću godinu nekom drugom uglednom domaćinu kolač koji se prijavi i tako u krug svake godine- priča nam Dejan.

I danas u Šumadiji je ostao ovaj običaj i svetkovine se organizuju ponegde. Na žalost sve ređe, jer u šumaidjskim selima je sve manje ljudi.

Naslovna fotografija kao da nostalgično opisuje odlazak tih dobrih starih vremena.

-Na fotografiji su poznati kragujevački muzičari. Sada su u penziji, a 50 godina su uveseljavali narod u Šumadije. U sredini je Zoran Mihajlović- Maršićanac, moj otac. Desno je čuveni harmonikaš Živomir Jevtović Žoma, inače moj rodjeni kum isto iz Maršića i levo je Miodrag zvani Mali, rođen u Komaricama ali živi u Ilićevu. Fotografija je nastala posle svirke na seoskim litijama u Gornjim Komaricama kod crkvenog zapisa. najvećeg drveta koje se na žalost ne vidi nalazi se iza njih- priča nam Dejan Mihajlović. Inače fotografije je uradio i sačuvao čuveni kragujevački snimatelj i fotograf Miodrag Ristić Rile!